Suy tuyến thượng thận: Nguyên nhân, dấu hiệu, có chữa được không?

Suy tuyến thượng thận là một bệnh nội tiết ít phổ biến, hay rối loạn nội tiết tố ảnh hưởng tới khoảng 1 trên 100.000 người. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi và gây ảnh hưởng đến nam giới và nữ giới là như nhau. Khi mắc bệnh, bệnh nhân thường có những dấu hiệu và triệu chứng giảm cân, mệt mỏi, yếu cơ, huyết áp thấp, đôi khi làm sạm da.

Suy tuyến thượng thận (bệnh Addison) là gì?

Suy tuyến thượng thận hay bệnh Addison xảy ra khi tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone cortisol, một số trường hợp hormone aldosterone. Do đó, nó còn được gọi với tên khác là suy tuyến thượng thận mãn tính hoặc suy giáp.

.

Suy tuyến thượng thận là gì
Suy tuyến thượng thận là gì

Cortisol thuộc loại hormone glucocorticoids được sản xuất bởi tuyến thượng thận. Hormone này ảnh hưởng đến hầu hết mọi bộ phận và mô trong cơ thể. Theo các nhà khoa học, cortisol có thể có hàng trăm tác dụng đối với cơ thể như:

  • Giúp cơ thể phản ứng với căng thẳng
  • Duy trì huyết áp và chức năng tim mạch
  • Làm chậm phản ứng viêm hệ thống miễn dịch
  • Cân bằng tác dụng của insulin trong việc phá vỡ đường để lấy năng lượng
  • Điều chỉnh quá trình chuyển hóa protein, carbohydrate và chất béo

Aldosterone thuộc loại hormone mineralocorticoids được sản xuất bởi tuyến thượng thận. Hormone này có tác dụng cân bằng nước và muối, duy trì huyết áp trong cơ thể bằng cách giúp thận bài tiết kali và giữ lại natri. Nếu aldosterone quá thấp khiến thận không thể điều chỉnh cân bằng muối và nước dẫn đến huyết áp và lượng máu giảm.

Nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận

Suy tuyến thượng thận xảy ra do nhiều lý do khác nhau. Nguyên nhân có thể là do sự bài tiết ACTH không đầy đủ bởi tuyến yên (suy tuyến thượng thận thứ phát) hoặc sự rối loạn của chính tuyến thượng thận (suy tuyến thượng thận nguyên phát). Tuy nhiên, nguyên nhân chính gây suy tuyến thượng thận là đột nhiên ngừng sử dụng corticosteroid.

Một số nguyên nhân ít gặp khác như:

  • Do tế bào ung thư ở tuyến thượng thận
  • Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận để điều trị các tình trạng khác
  • Chảy máu vào tuyến thượng thận
  • Rối loạn di truyền ảnh hưởng đến sự phát triển hoặc chức năng của tuyến thượng thận
  • Một số thuốc như etomidate hoặc thuốc chống nấm, thuốc gây mê toàn thân

Suy tuyến thượng thận nguyên phát

  • Nhiễm khuẩn, nấm.
  • Ung thư di căn từ nơi khác đến (ví dụ như ung thư vú).
  • Nhiễm bột, sarcoidosis, nhiễm sắt.
  • Cắt bỏ tuyến thượng thận.
  • Suy đa tuyến nội tiết: thường kết hợp với suy các tuyến nội tiết khác như đái tháo đường, suy tuyến cận giáp…
Suy tuyến thượng thận là do nguyên nhân nào
Suy tuyến thượng thận là do nguyên nhân nào

Suy tuyến thượng thận thứ phát

  • Do thiếu hụt ACTH là hormone tuyến yên để kích thích vỏ thượng thận bài tiết cortisol nhưng vẫn còn tiết Aldosteron.
  • Hay gặp nhất là do bệnh nhân uống các thuốc glucocorticoid liều cao như prednisolone, dexamethasone, tiêm K- cort …kéo dài để điều trị một số bệnh mạn tính như bệnh khớp, hen phế quản, dị ứng…

Đây cũng là nguyên nhân thường bị bỏ qua dẫn đến hậu quả nặng nề. Ngoài ra, suy thượng thận thứ phát do tổn thương vùng trên tuyến yên (còn gọi là vùng dưới đồi)  hoặc tuyến yên như: hoại tử tuyến yên sau đẻ mất máu, khối u tuyến yên, viêm, nhiễm khuẩn, tự miễn, thâm nhiễm hạt, chấn thương, teo, phẫu thuật, xạ trị…

Dấu hiệu và triệu chứng suy tuyến thượng thận

Dấu hiệu suy tuyến thượng thận
Dấu hiệu suy tuyến thượng thận

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh suy thượng thận bao gồm:

  • Mệt mỏi ngày càng nhiều
  • Yếu cơ
  • Chán ăn
  • Sút cân
  • Bệnh nhân chỉ để ý khi có thêm các dấu hiệu như: Nôn, buồn nôn, ỉa chảy
  • Các triệu chứng khác: tụt huyết áp nặng hơn khi thay đổi tư thế, chóng mặt ngất
  • Kích thích hoặc trầm cảm, triệu chứng của hạ đường máu như run tay chân, vã mồ hôi, hồi hộp
  • Rối loạn kinh nguyệt
  • Bệnh Addison bệnh nhân có xạm da nhiều vùng da tiếp xúc với ánh sáng và vùng không tiếp xúc ánh sáng như trên sẹo, nếp gấp da, chỗ tỳ đè như khuỷu tay, gối, môi, niêm mạc

Người có nguy cơ suy tuyến thượng thận

Nữ giới có nguy cơ mắc bệnh suy tuyến thượng thận cao hơn nam giới. Những người có độ tuổi từ 30 đến 50 thường có nguy cơ mắc bệnh cao nhất, tuy nhiên nó có thể xảy ra ở ở mọi lứa tuổi, ngay cả ở trẻ em.

Những người có một số điều kiện ảnh hưởng đến tuyến yên cũng thường xảy ra suy tuyến thượng thận thứ phát.

Những người sử dụng thuốc glucocorticoid trong thời gian dài và sau đó ngừng sử dụng cũng có nguy cơ xảy ra suy tuyến thượng thận nguyên phát. Những loại thuốc này thường dùng để điều trị những bệnh như viêm khớp dạng thấp, ung thư, hen suyễn, lupus, viêm,…

Chẩn đoán suy tuyến thượng thận

Dựa vào các triệu chứng

Suy tuyến thượng thận ở giai đoạn đầu thường khó chẩn đoán. Bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử bệnh của bệnh nhân dựa trên triệu chứng, đặc biệt là sạm da sẫm màu để chẩn đoán.

Dựa vào xét nghiệm hóa sinh

Chẩn đoán bệnh suy tuyến thượng bằng cách thực hiện các xét nghiệm sinh hóa. Các xét nghiệm này sẽ xác định xem có đủ nồng độ cortisol không và để xác định nguyên nhân. Chụp X-quang tuyến thượng thận và tuyến yên cũng là phương pháp rất tốt giúp thiết lập nguyên nhân.

Kích thích ACTH

Đây là xét nghiệm chính xác nhất để chẩn đoán bệnh suy tuyến thượng thận. Trong xét nghiệm này, nước tiểu và nồng độ cortisol trong máu được đo trước bằng cách tiêm dạng ACTH tổng hợp.

Xét nghiệm ACTH ngắn hay nhanh sẽ đo cortisol trong máu lặp lại 30 đến 60 phút sau khi tiêm ACTH tiêm tĩnh mạch. Nếu tuyến thượng thận bình thường thì nồng độ cortisol trong máu và nước tiểu tăng. Nếu suy tuyến thượng thận thì có phản ứng kém hoặc không có phản ứng gì.

Khi có phản ứng bất thường với xét nghiệm ACTH ngắn thì cần thực hiện xét nghiệm kích thích ACTH “dài” để để xác định nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận. Trong xét nghiệm này, cortisol trong máu và / hoặc nước tiểu được đo trong khoảng 1-3 ngày bằng sử dụng ACTH tổng hợp tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp trong khoảng thời gian 48 đến 72 giờ. Nếu bị suy tuyến thượng thận nguyên phát thì trong khoảng thời gian 48 đến 72 giờ không sản xuất cortisol. Tuy nhiên, nếu bị suy tuyến thượng thận thứ phát có đáp ứng đầy đủ với xét nghiệm vào ngày thứ hai hoặc thứ ba.

Xét nghiệm hạ đường huyết do insulin

Đây là một xét nghiệm dùng để xác định vùng dưới đồi và tuyến yên và tuyến thượng thận phản ứng với căng thẳng . Trong xét nghiệm này, máu được lấy ra để đo mức cortisol và đường huyết, tiếp theo là tiêm insulin tác dụng nhanh. Sau khi tiêm insulin, nồng độ cortisol và glucose trong máu được đo ở các mốc thời gian 30, 45, 90 phút. Nếu mức đường huyết giảm và nồng độ cortisol tăng thì là phản ứng bình thường.

Các xét nghiệm khác

Khi đã thực hiện chẩn đoán suy tuyến thượng thận nguyên phát, xét nghiệm X-quang bụng có thể được thực hiện để xem có bất kỳ dấu hiệu của sự lắng đọng canxi ở tuyến thượng thận.

Nếu suy thượng thận thứ phát là nguyên nhân, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp xét nghiệm hình ảnh để tiết lộ kích thước và hình dạng của tuyến yên như CT scan.

Bệnh suy tuyến thượng thận có chữa được không?

Theo thống kê của Bộ Y Tế cho thấy, 100% người bệnh suy tuyến thượng thận không thể chữa khỏi hoàn toàn được, người bệnh sẽ phải sử dụng thuốc đến suốt đời.

Nếu điều trị đúng phương pháp thì người bệnh vẫn có thể hạn chế và kiểm soát bệnh tốt nhất. Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào tình trạng bệnh và mức độ nguy hiểm của triệu chứng. Đa số, người bệnh sẽ được chỉ định sử dụng corticosteroid giúp bạn kiểm soát tốt được các triệu chứng.

Nếu không được điều trị tốt, bệnh suy tuyến thượng thận có thể gây suy thận, nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, người bệnh cần phải điều trị bệnh sớm nhất để tránh những biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bên cạnh bệnh suy tuyến thượng thận gây nguy hiểm tới sức khỏe, bệnh thận iga cũng gây nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe.

Điều trị suy tuyến thượng thận

Điều trị bệnh suy tuyến thượng thận liên quan đến việc thay thế các hormone mà tuyến thượng thận không tạo ra.

Hormone Cortisol được thay thế bằng cách uống viên hydrocortison, uống từ 1-2 lần/ngày. Nếu thiếu hụt aldosterone sẽ được thay thế bằng liều uống của một loại khoáng chất fludrocortisone acetate (Florinef), uống 1 lần/ngày. Bác sĩ sẽ khuyên bệnh nhân nên tăng lượng muối nếu điều trị thay thế aldosterone.

Một số trường hợp khủng hoảng addisonian, lượng đường trong máu thấp và nồng độ kali cao, huyết áp thấp có thể đe dọa tính mạng. Liệu pháp điều trị tiêu chuẩn là tiêm hydrocortison, nước muối (nước muối) và dextrose (đường) tiêm tĩnh mạch.

Bác sĩ sẽ kê toa thuốc nội tiết tố để thay thế các hormone mà tuyến thượng thận không tạo ra được. Người bệnh cần sử dụng liều cao hơn trong thời gian căng thẳng về thể chất.

Điều trị thay thế hormone

Hormone Cortisol được thay thế bằng corticosteroid, phổ biến là hydrocortison, uống 2-3 lần/ngày. Một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định uống thuốc tiên dược hoặc dexamethasone.

Người bệnh sẽ sử dụng thuốc fludrocortisone khi tuyến thượng thận không tạo ra aldosterone, thuốc này có tác dụng cân bằng lượng natri và chất lỏng. Suy tuyến thượng thận thứ phát không cần sử dụng thuốc này vì thường tạo ra đủ aldosterone.

Điều trị khủng hoảng tuyến thượng thận thì người bệnh cần phải tiêm corticosteroid IV ngay lập tức và một lượng lớn nước muối IV, dung dịch muối, có thêm dextrose.

Chấn thương hoặc tình trạng nghiêm trọng

Khi bị chấn thương nặng, người bệnh cần sử dụng liều corticosteroid cao, căng thẳng ngay sau khi bị thương và trong thời gian hồi phục. Cách điều trị này cũng phù hợp với tình trạng sức khỏe nghiêm trọng như đột ngột hôn mê hoặc bất tỉnh. Ngay sau khi hồi phục, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều lượng phù hợp.

Phẫu thuật

Nếu suy thượng thận mạn tính cần phẫu thuật gây mê toàn thân sẽ được tiêm hydrocortison và nước muối. Tiêm sẽ được thực hiện vào buổi tối trước khi phẫu thuật và cho đến khi bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo.

Mang thai

Nếu bị suy tuyến thượng thận nguyên phát khi mang thai thì cần điều trị thay thế tiêu chuẩn. Trong quá trình thai kỳ có dấu hiệu buồn nôn và nôn cần sớm can thiệp vào thuốc uống hoặc có thể tiêm hormone.

Trong quá trình sinh đẻ, thai phụ sẽ được điều trị tương tự như phẫu thuật. Còn sau khi sinh, liều lượng thuốc sẽ được giảm dần và liều duy trì thông thường của hydrocortison và fludrocortisone acetate cho đến khoảng 10 ngày.

Viêm tuyến thượng thận

1. Các nguyên nhân gây viêm tuyến thượng thận

  • Do tự miễn : Tỉ lệ do tự miễn chiếm khoảng 80%, hiện tượng tự miễn là rối loạn miện dịch cơ thể có các kháng thể đi chống lại các tác nhân nhiễm vi trùng như sivi cụ thể là chống lại các tế bào của tuyến thượng thận gây nên viêm.
  • Nhiễm khuẩn : ngoài nguyên nhân trên thì còn có nguyên nhân khác đó là nhiễm khuẩn lao tuyến thượng thận hay một số bệnh khác như nấm, giang mai tuyến tuyến thượng thận
  • Suy tuyến hạ đồi và tuyến yên : khi tuyến yên và hạ đồi bị suy sẽ kéo theo suy, viêm tuyến thượng thận và còn gọi là suy thứ phát.

2. Biểu hiện nhận biết bên ngoài

Sạm da do viêm tuyến thượng thận

Sạm da do viêm tuyến thượng thận ( Nguồn: internet )

  • Người bị viêm tuyến thượng thận có một số triệu chứng chính sau đây :
  • Suy nhược cơ thể, mệt mỏi càng ngày càng tăng dần
  • Có triệu chứng xạm da nhất là vùng tiếp xúc nhiều với ánh sáng
  • Gầy sút cân
  • Bệnh nhân có hiện tượng hạ huyết áp 7-8/ 5cm thủy ngân

3. Viêm tuyến thượng thận thường mắc ở những người nào ?

  • Thường thì viêm tuyến thượng thận rơi vào tầm tuổi khoảng trung niên, tỉ lệ nam nữ là như nhau nhưng cũng tập chung chủ yếu ở người trẻ tuổi.

4. Cách điều trị viêm tuyến thượng thận

Tùy thuộc vào những trường hợp mà mình có những phương pháp điều trị bệnh khác nhau

Bổ xung thêm muối và đường
Bổ xung thêm muối và đường ( Nguồn: internet )
  • Nếu suy giảm đường thì mình bổ xung thêm đường
  • Giảm muối thì mình bổ xung thêm muối vào cơ thể khoảng 10-20g/ngày.
  • Ngoài ra mình còn điều trị thay thế bằng kháng sinh

5. Viêm tuyến thượng thận có di truyền không ?

  • Nguyên nhân của tuyến thượng thận bị viêm cũng có những yếu tố gia đình, yếu tố gen như một số bệnh tự miễn khác do đó có tính di truyền . Trong tường hợp mà muốn có con thì vẫn được, lúc này bác sĩ sẽ tăng liều điều trị lên.
  • Để an toàn cho sức khỏe của mẹ và bé thì bạn nên đi gặp bác sĩ và làm theo những chỉ định của bác sĩ.

Tóm lại bệnh suy tuyến thượng thận rất khó có thể điều trị dứt điểm. Vì thế người bệnh nên thường xuyên đi khám sức khỏe định kỳ để có thể phát hiện và chữa bệnh tốt nhất.